İstanbul Boğazı’nın Tepesinde Yüzyıllardır Ayakta Yoros Kalesi

İstanbul’un Beykoz ilçesine bağlı Anadolu Kavağı’nda, Boğaz’ın Karadeniz’e açıldığı noktaya hâkim bir tepede bulunan Yoros Kalesi, kentin geçmişten günümüze ulaşan önemli tarihî yapılarından biri.

Kale, Boğaz’ın girişini kontrol etmek amacıyla stratejik bir noktaya inşa edildi. Karşı kıyıdaki Rumeli Kavağı bölgesindeki tahkimatlarla birlikte değerlendirildiğinde, İstanbul Boğazı’nın Karadeniz girişindeki savunma sisteminin önemli parçalarından birini oluşturuyordu.

Yoros Kalesi halk arasında uzun yıllar “Ceneviz Kalesi” olarak da bilindi. Ancak Beykoz Kaymakamlığı’nın aktardığı bilgilere göre kalenin Ceneviz yapısı olduğu yönündeki yaygın görüş doğru değil. Kaledeki kulelerden birinde bulunan Grekçe kitabe, yapının Bizans dönemindeki geçmişine işaret ediyor. Bununla birlikte kale, 14. yüzyılda bir dönem Cenevizlilerin hâkimiyetine girdi.

Kalenin tarihi boyunca farklı güçlerin kontrolüne girdiği görülüyor. 1305 yılında Türklerin eline geçen Yoros, daha sonra yeniden el değiştirdi ve 1348’den itibaren Ceneviz hâkimiyetine girdi. 14. yüzyılın sonlarına doğru ise Osmanlıların kontrolüne geçti.

Yıldırım Bayezid döneminde de kale önemli bir askerî üs olarak kullanıldı. İstanbul’un fethinden sonra Osmanlılar tarafından onarılan kaleye bir mescit de yapıldı. 16. yüzyıla ait Osmanlı arşiv belgelerinde kale ile birlikte cami, çeşme ve hamamın da onarıldığına ilişkin kayıtlar bulunuyor.

Bugün Yoros Kalesi’nin surları ve kuleleri, İstanbul’un yalnızca Osmanlı dönemini değil, Bizans ve Ceneviz dönemlerini de kapsayan çok katmanlı tarihine ışık tutuyor. Kalede 2010 yılından bu yana kazı ve restorasyon çalışmaları da yürütülüyor.

Boğaz’ın Karadeniz’e açıldığı noktayı gören konumuyla Yoros Kalesi, İstanbul’un stratejik geçmişini anlamak açısından önemli bir tarihî miras olarak varlığını sürdürüyor. Modern İstanbul’un içinde, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan bu yapı, şehrin tarihinin ne kadar derin olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.